شجریان، سوار بر بال زمان ◊ محمدعلی محمودیار
مؤسس و مدیر وبگاه «شجریانیها»
نگاشتن متنی بهمناسبت سالروز میلاد محمدرضا شجریان، ققنوس آواز، کار چندان سادهیی بهنظر نمیرسد. محمدرضا شجریان، در طول سالها فعالیت هنری خویش ثابت کرده است که اگر اثری میخواند، آن اثر همگام با شرایط روزگار، مردم جامعه میباشد. این موضوع، نکتهییست که خودِ شجریان، بارها و بارها روی آن تأکید داشته است. شجریان در مصاحبهیی گفته که دوست دارم شعر بسرایم اما هیچوقت نتوانستم (نقل به مضمون)؛ اما انتخاب اشعار آثارش در طول سالها فعالیت هنری، نمادی از همگام بودن با روزگار است که این مهم در شعر ِ یک شاعر نیز میبایست نمایان باشد.
شاعر، زمان و روزگار زیستن خویش را با زبان شعر توصیف میکند و بارها در اشعار شاعران بزرگ وقت، چون «ملکالشعرای بهار»، «مهدی اخوان ثالث» و... دیدهایم که وصف روزگار و زمانه، همواره بر اساس موجیست که در جامعه بر مردم آن زمان وارد شده است. از نمونههای معروف و مشهور این موضوع میتوان به تصنیف «مرغ سحر» اشاره کرد که نمایان، از وضعیت روزگار شکوه میکند و طالب آزادی و سخن است. همین طور در اشعاری چون «زمستان» یا «فریاد» اخوان ثالث نیز نمونههایی از وضعیت وارد شده بر مردم روزگار توصیف میشود.
این موضوع در آثار ارائهشده توسط استاد محمدرضا شجریان نیز نمونهیی از همگام بودن با شرایط است. شجریان همواره با انتخاب اشعاری که گاه روحیهی امید و گاهی یأس و گاهی فغان دارند، نشان داده که آگاه بر شرایط روزگار، با مردم خویش همپا و همگام است. برای ارائهی چند نمونه از این اشعار میتوان به آلبومهای زمستان، فریاد، «ساز خاموش» و «سرود مهر» اشاره کرد. موضوع همگام بودنِ شجریان با مردم را میتوان با تصنیف «سپیده» که در سالهای انقلاب مردمی ایران اجرا شد، بهوضوح نشان داد و کامل کرد. البته اشخاصی هستند که از خواندن این اشعار توسط شجریان، برداشتهای نادرستی داشته و تهمتهایی نیز به وی وارد ساختهاند؛ اما با ادامهی فعالیت هنری شجریان طی سه دههی گذشته، میتوان تمام مواردی که توسط برخی اشخاص مطرح میشود را رد کرد و به همراه بودن شجریان با مردم صحه گذاشت.
در کنار موضوع همگام بودن با شرایط، آثار اجرا شده توسط شجریان، نمونهی مشهودی از توجه وی به ارائهی کار با سطح کیفی بالا و ماندگار است. برای این منظور میتوان به آلبوم زمستان اشاره داشت که شجریان با همراهی «حسین علیزاده»، «کیهان کلهر» و «همایون شجریان»، قریب به چهل دقیقه، روی یک شعر آوازخوانی میکند. آوازخوانی در آلبوم زمستان که بر روی شعر زمستان، سرودهی مهدی اخوان ثالث، جریان دارد، نمونهای از تکنیک بالای شجریان در ارائهی آواز است. شعر نو مطابق با ظاهرش، از وزن عروضی محروم است و البته همین نکته میتواند موجب دشوار ساختن ارائهی آواز بر روی شعر نو شود؛ اما چنین شعری توسط شجریان بهصورت بداهه، آوازخوانی میشود و اثری ماندگار خلق میگردد.
از نمونههای دیگر آوازخوانی شجریان روی شعر نو، میتوان به تصنیف فریاد، ساختهی خودِ شجریان و شعر اخوان ثالث اشاره کرد. اگر به جملات آوازی این تصنیف توجهی داشته باشیم، نوعی وزن و ریتم را در این اثر حس میکنیم که در واقع به این شعر «اهداء» شده است و از این رهگذر میتوان به تکنیک و مهارت بالای شجریان در آهنگسازی نیز اشاره کرد.
صحبت از فعالیت هنری محمدرضا شجریان و آثار ارائهشدهاش طی این سالها، مبحثیست که در این مقال نمیگنجد و بحثی مفصلتر و تکنیکیتر از آنچه گفته شده، میطلبد. شجریان در طول سالیان فعالیت هنریاش، از حاشیه دوری جسته و به ارائهی کارهایی پرداخته که مباحث جدیدی در موسیقی ایرانی گشودهاند. شجریان در مصاحبهی مطبوعاتی خود پس از برگزاری کنسرت «همنوا با بم»، اشاره داشت به کسانی که هدف خود را از ارائهی کار موسیقی نمیدانند یا هدفی بهجز همراه بودن با مردم دارند. و همینطور اشاره کرد به کسانی که همراه با مردم و همدل با ایشان بودهاند.
استاد، بهواقع که افتخار همهی آفاقی و منظور منی..
با عرض ارادت و سلامی گرم حضور شما مدیریت محترو و توانمند وب سایت شجریانی ها
در ابتدا از شما بسیار متشکرم به خاطر درج مطلب اینجانب در بین مقالات استاد .
قلم زیبایتان قابل ستایش است . که اینگونه توانسته اید هنر استاد و شیوه آواز خوانی شان را به علاقه مندان نمایش دهید .
امیدوارم بتوانیم همه خدمتگذاران شایسته ای برای هنر مان باشیم .
سلام
دستتون درد نکنه.
چندتا سوال:
نمی تونید این ویژه نامه را مثل یک مجله روانه بازار کنید؟
کدام مقاله از بقیه بیشتر بازدید کننده داشت؟
بر اساس چه مبنایی آثار استاد را معرفی می کنید؟
ممنون. لطفا جواب بدهید.
پاسخ: سلام؛
دربارهی سؤال اوّل، باید عرض کنم که این موضوع حداقل فعلاً برای ما امکانپذیر نیست. شاید در آینده این اتفاق بیافتد!
در ارتباط با بازدیدهای مقالات، چون مقالههای خاصی در سایتهای دیگر به تنهایی لینک شدند، این موضوع موجب بالارفتن تعداد بازدیدهای آن دسته از مقالات شد. اما مقالهی [a href='http://shajarianfans.com/post/167.aspx' target='_blank']شجریان در آستانهی بازنشستگی؟![/a] پربینندهترین مقالهی ویژهنامه بود.
برای سؤال سوم شما هم باید عرض کنیم که تاکنونترتیب خاص و منظمی برای این بخش درنظرگرفته نشده است! اما همانطور که پیشتر هم اشاره داشتیم، هر هفته، حداقل یک اثر را بررسی خواهیم کرد.
کل نظرات: ۴ - دیدگاههای تأییدنشده: ۰ - دیدگاههای خصوصی: ۰ - دیدگاههای غیر قابل انتشار: ۰
زادروز استاد آواز ایران ● ۸
بله واقعا که استاد افتخار همه ي آفاق است