وی در ادامه گفت: «من از سال ۱۳۴۰تاکنون دارم تحقیق می‌کنم هیچ‌کس به انداره‌ی من در زمینه‌ی ساخت سنتور دقیق نشده است حتی به استاد قنبری‌مهر که مدتها پیش‌اش سازسازی کار کرده‌ام نکاتی را می‌گفتم که ایشان تعجب می‌کرد و می‌گفت شما در این‌باره خیلی اطلاعات دارید...

استاد ادامه داد: «من ارتباط صدا را با سیم با پوست و با چوب می‌دانم چیست و حجم صدا را می‌شناسم. ممکن است بعضی‌ها بگویند فلانی بهتر است برود خوانندگی‌اش را بکند، خیر من فقط خواننده نبودم. من روی ساز کار کردم. هر سازی را دست نوازندگان می‌بینم درباره‌اش صحبت می‌کنم و بعد در خلوت خودم درباره‌اش فکر می‌کنم. همین جمعه گذشته من از صبح تا نیمه شب در حال طراحی ساز جدیدی بودم تا گرفتاری و مشکلات سازهای فعلی را نداشته باشد.

شحریان با تاکید دوباره بر اهمیت نسبی همه‌ی اجزا ساز گفت: «طور دیگری شرح بدهم. فرض کنید که نمره یک ساز خوب ۱۰۰ است. من می‌گویم این نمره صد که همه‌اش کاسه نیست، همه‌اش پوست نیست و همه‌اش هم سیم نیست. هر کدام نقشی دارند اما نقش پوست و صفحه‌ی ساز بسیار مهم‌تر از آن چیزی است که انگاشته می‌شود. چرا بعضی وقت‌ها تار یحیی که بهترین تار شناخته شده است آن صدای مناسب را ندارد و به اصطلاح جواب نمی‌دهد؟ در خوبی و بی‌نقصی کاسه تار یحیی که دیگر حرفی نیست. اما وقتی پوست آن را عوض می‌کنیم همان تار با همان کاسه صدای دلخواه ما را تولید می‌کند. پس همان‌طور که گفتم این کاسه در حد یک دستگاه تقویت‌کننده‌ی صدا و رنگ‌دهنده است و البته که آن‌هم مهم است و باید نقش رزنانس صدا را خوب ایفا کند اما بسیاری از همین سازسازها فکر می‌کنند که ساز همه‌اش کاسه است و من می‌خواستم این توجه را به این دسته بدهم که نقش مهم پوست و صفحه ساز را نباید فراموش کنند.

۵۰ سال سازسازی

استاد شجریان در پاسخ به انتقاد برخی از سازسازها که گفته‌اند ایشان خواننده است و نباید در کار سازسازی نظر بدهد گفت: «به این آقایان بگویید اگر شما حالا دارید ساز می‌سازید من نزدیک به پنجاه سال است که ساز می‌سازم .البته من تحقیق می‌کنم. من سازفروش نیستم، من به دنبال صدا هستم و صدای بهتر ساز یعنی صدا نه شکل. یک سازساز خبره در وهله‌ی اول باید به صدا اهمیت بدهد. بعضی از سازسازها می‌گویند حالا ساز را به این فرم می‌سازیم ببینیم صدایش چه می‌شود. من می‌گویم خیر نباید این کار را کرد. اول ما باید ببینیم چه صدایی می‌خواهیم؟ صدای باس می‌خواهیم، سوپرانو می‌خواهیم، رنگ خاصی مد نظرمان است... اول باید هدف مشخص شود و بعد بر اساس آن ساز را طراحی بکنیم.

قطعاً سازسازی که می‌خواهد برای رسیدن به صدای مورد نیاز ابتدا طراحی کند و دست به ساخت ساز بزند باید ارتباط اجزا ساز را با یکدیگر بداند. فیزیک صوت را بشناسد، با نقش و کارکرد اجزای ساز آشنا باشد و... اما متأسفانه اکثراین سازسازها فقط نجارهای خوبی هستند چرا که شناخت صدا یک تخصص است و سازنده باید تشخیص داشته باشد که چه نوع صدایی را می‌خواهد و البته راه‌اش را هم بداند. از سوی دیگر یک سازساز خوب باید در حوزه موسیقی کار کرده باشد، نوازندگی بداند، استودیو رفته و حتی کنسرت داده باشد تا مشکلات نوازنده را بشناسد و گرنه فقط ساختن ساز بدون درک این مسائل می شود نجاری که فقط ظریف‌کاری می‌کند.

ساغر و باربد سازهای تازه

شجریان در پایان در پاسخ به این پرسش بعد از سازهای صراحی و بم‌ساز چه سازهایی را ساخته است گفت: «دو ساز جدید ساخته‌ام.  یکی به نام "ساغر" که کاسه‌اش یک‌تکه و از کاسه‌ی تار بزرگ‌تر است و برای صدای بم با رنگ‌آمیزی خاصی طراحی شده و دیگری سازی شبیه به گلابی و به نام "باربد" است.

منبع:
خبرگزاری مهر

با ویرایش:
سایت شجریانی‌ها